Bu məzmun məlumat məqsədi daşıyır. Akupunktur standart diaqnoz və müalicənin əvəzi deyil; şəxsi qiymətləndirmə və müalicənin planlaşdırılması üçün mütləq səlahiyyətli həkimə müraciət edin.
Akupunktur Müalicəsindən Əvvəl Qiymətləndirmə
Akupunktur minillik tarixə malik olan və günümüzdə müasir tibbi yanaşmalarla da araşdırılan Ənənəvi və Tamamlayıcı Tibb (GETAT) tətbiqidir. Akupunktur müalicəsinə başlamazdan əvvəl xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyətinin, tibbi keçmişinin və mövcud şikayətlərinin qiymətləndirilməsi uyğun müalicə üsulunun müəyyən edilməsi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır. Lakin akupunkturdan əvvəl fiziki müayinə, anamnez (xəstə tarixçəsi) toplama və ya laboratoriya testləri kimi xüsusi klinik qiymətləndirmə addımları ilə bağlı bu mövzuda təlimatda məlumat yoxdur.
Ümumi tibbi prinsiplərə görə, hər bir tibbi müdaxilədən əvvəl olduğu kimi akupunktur tətbiqindən əvvəl də həkim tərəfindən ətraflı qiymətləndirilmə aparılması vacibdir. Həkim xəstənin vəziyyətlərini qiymətləndirərək akupunktur mexanizmlərindən hansının hədəflənəcəyinə və hansı tətbiq üsulunun seçiləcəyinə qərar verir.
Akupunkturun Fəlsəfəsi və Təsir Mexanizmi
Həkiminizin akupunkturöncəsi qiymətləndirməsində nəzərə alacağı ən vacib amillərdən biri tətbiqin bədən üzərindəki təsir mexanizmidir. Akupunkturun təsir mexanizmi; yin-yan nəzəriyyəsi, beş element nəzəriyyəsi, zang-fu orqanlar nəzəriyyəsi, kollaterallar nəzəriyyəsi, qan, bədən mayeləri və Qi (Çi) nəzəriyyəsi kimi müxtəlif nəzəriyyələrə əsaslanır.
Ənənəvi Çin fəlsəfəsinə görə, insan bədənində 12 cüt və 2 tək olmaqla cəmi 14 əsas meridian kanalı mövcuddur. Bu meridianlar üzərində 360 ədəd akupunktur nöqtəsi yerləşir. Çin Təbabətində Qi (həyat enerjisi), Xue (qan), Jinye (bədən mayeləri), Jing (öz) və Shen (ruh) bu meridian kanalları (Jing Iou) vasitəsilə axır. Akupunktur tətbiqində təsirli olan ən vacib ünsür iynənin özü deyil, yeri və xüsusiyyəti bəlli olan bədən səthindəki bu giriş nöqtələridir. Əgər bu nöqtələr düzgün şəkildə stimullaşdırılmazsa, iynəni batırmağın heç bir təsiri olmur.
Müasir Tibbdə Akupunktur Nöqtələrinin Xüsusiyyətləri
Akupunktur nöqtələrinin mövcudluğu və fəaliyyəti müasir elmi araşdırmalarla da öyrənilmişdir. Aparılan histoloji və anatomik tədqiqatlar nəticəsində akupunktur nöqtələrində yerləşən inkişaf etmiş kapilyar şəbəkəsində artmış mukopolisaxarid konsentrasiyası aşkar edilmişdir.
Bununla yanaşı, akupunktur nöqtələrinin fərqli elektrik xüsusiyyətlərinə malik olduğu müəyyən edilmişdir. Bu xüsusiyyətlər; keçiriciliyin artması, empedansın düşməsi, müqavimətin azalması, tutumun artması və elektrik potensialının yüksəlməsi şəklində müşahidə olunur. Həmçinin nosiseptor səth membranında opioid, GABA (Qamma-Aminobütirik Turşu), bradikinin, histamin, serotonin və kapsaisin reseptorlarının olması ağrıya nəzarət səviyyəsinin onurğa beyin dorsal buynuzundan nosiseptorlərə qədər endiyini ehtimal etməyə əsas verir.
Qiymətləndirmədən Sonra Müəyyən Edilən Tətbiq üsulları
Akupunkturdan əvvəl aparılan həkim qiymətləndirməsinin ən vacib nəticələrindən biri xəstə üçün ən uyğun tətbiq üsulunun seçilməsidir. Akupunktur yalnız iynə ilə edilmir; günümüzdə müxtəlif texnoloji və ənənəvi üsullardan da istifadə olunur.
İynə Akupunkturu və Elektroakupunktur
Ən çox istifadə edilən üsul olan iynə akupunkturunda akupunktur nöqtələrinə müxtəlif ölçü və formalarda steril, birdəfəlik iynələr batırılır. İstifadə olunan iynələr polad, qızıl və ya gümüş xəlitələrindən hazırlana bilər. Qızıl iynələr gücləndirmə və tonizasiya məqsədilə istifadə edilərkən, gümüş iynələrə sedasiya məqsədilə üstünlük verilir.
Elektroakupunktur isə elektrik xəbərdarlıqları ehtiva edən bir texnikadır. Elektrik tezlikləri istehsal edən cihaza kabellərlə qoşulmuş iynələrdən istifadə olunaraq iki iynə arasından zəif elektrik cərəyanı keçirilir. Bu üsul akupunktur nöqtələrinə iynəni fırlatmaq kimi əl manipulyasiya texnikalarından daha çox stimullaşdırma tətbiq etməyə imkan verir.
Lazer Akupunktur və Xüsusi Xəstə Qrupları
Həkim qiymətləndirilməsi zamanı xəstədə iynə fobiyasının olduğu aşkar edilərsə və ya xəstə yaşlı (geriatrik) / uşaq (pediatrik) qrupundadırsa, Lazer Akupunktur üsuluna üstünlük verilə bilər. Lazer akupunktur termal olmayan, aşağı intensivlikli lazer şüalanmasının istifadəsidir. Qeyri-invaziv (invaziv olmayan) və ağrısız bir tətbiq olduğundan, geriatrik, pediatrik və iynə fobiyası olan xəstələr üçün vacib bir seçim yaradır.
Digər Ənənəvi və Müasir Texnikalar
Xəstənin vəziyyətinə görə seçilə biləcək digər üsullar bunlardır:
Akupressur: Sağalmanı dəstəkləmək məqsədilə barmaqlar, ovuc içi və ya dirsəklərdən istifadə edərək bədəndəki akupunktur nöqtələrinə təzyiq göstərilməsidir.
Moksa Tətbiqi: Akupunktur nöqtələrinin istilik effekti ilə stimullaşdırılmasıdır. Qurudulmuş yovşan otunun rulon və ya konus şəklində bükülüb yandırılması ilə (birbaşa və ya dolayısı ilə) tətbiq edilir.
Sonopunktur: Akupunktur nöqtələrinin səs dalğaları ilə stimullaşdırılması prosesidir.
İmplantasiya Akupunkturu: Akupunktur nöqtələrinin yerləşdiyi dəri toxumasının üzərinə və ya daxilinə polad, qızıl və ya gümüş daimi iynələrin yerləşdirilməsi ilə uzunmüddətli xəbərdarlığın təmin edilməsidir. Mıknatıslı olaraq da istehsal oluna bilən bu iynələrlə nöqtə üzərində maqnit təsirinin yaradılması da hədəflənir.
Nəticə etibarilə, akupunktur tətbiqləri geniş diapazona və köklü təsir mexanizminə malikdir. Akupunkturqabağı qiymətləndirmə prosesi haqqında ümumi tibbi prinsiplər işləsə də, tətbiqin əsasları tamamilə həkimin peşəkar qiymətləndirməsinə və xəstənin xüsusiyyətlərinə görə fərdiləşdirilməsinə əsaslanır.
Bu məzmun süni intellekt texnologiyasından istifadə edilməklə tərcümə edilmişdir.